حوضخانه باغ نگارستان
حوضخانه باغ نگارستان
حوضخانه باغ نگارستان
حوضخانه باغ نگارستان
حوضخانه باغ نگارستان number=0 حوضخانه باغ نگارستان number=1 حوضخانه باغ نگارستان number=2 حوضخانه باغ نگارستان number=3

مدت زمان پیشنهادی

۲ ساعت

ساعت دسترسی

امروز دوشنبه ۲۴ ساعته

مسیر یابی

حوضخانه باغ نگارستان

نویسنده: یگانه عزیزیان
امتیاز ۰ از ۱۵ بازدید
بروز شده در: ۲۰۲۰-۰۸-۰۶

باغ نگارستان در زمان آقامحمدخان قاجار، در خارج از محدوده شهر تهران ایجاد گردید و در سال ۱۲۲۲ ق فتحعلی شاه قاجار، کاخ و عمارتی در آن بنا کرد، نگارستان به روزگار آبادانی یکی از بزرگترین، نامورترین و زیباترین کاخ ها و باغ های تهران به شمار می آمد. باغ نگارستان دارای خیابان بندی منظم و درختکاری و گلکاری در خور توجهی بود. چند عمارت بزرگ و کوچک در داخل باغ به طور مجزا ساخته شده بود که شامل حوضخانه، کلاه فرنگی، حمام سرسره، اندرون و … بود. باغ نگارستان به عنوان موزه مکتب کمال الملک شناخته شده و در اختیار دانشگاه تهران است. این مجموعه به عنوان دانشسرای عالی سابق نیز شناخته می شود.قصر یا باغ نگارستان بین سال‌های ۱۲۲۲- ۱۲۲۸ هـ .ق. به فرمان فتحعلی‌شاه قاجار، با هدف ایجاد یک مرکز ییلاقی ـ حکومتی در خارج از دارالخلافه تهران ساخته شد. به دلیل وجود نقاشی‌ها و نگاره‌های متعددی از فتحعلی‌شاه و درباریان او در ساختمان‌های مختلف، این باغ به نگارستان شهرت یافت. این قصر ـ باغ در روزگار اولیه خود دارای وسعت زیادی بوده است. در این قصر ـ باغ عمارت‌ها و تالارهای باشکوهی چون عمارت دلگشا، تالار سلام،تالار قلمدان و چندین حوضخانه بر پا گردیده بود. باغ نگارستان رویدادهای تاریخی ـ سیاسی فراوانی را به خود دیده است که از جمله می‌توان به قتل دولتمرد ایرانی میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی به دست محمدشاه و عوامل او اشاره کرد. باغ نگارستان با شماره ۲۰۸۲ در زمره آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. اکنون از مجموعه بناهای کاخ نگارستان دوره قاجاریه تنها حوضخانه آن درمحوطه وزارت فرهنگ و ارشاد پابرجاست. حوضخانه باغ نگارستان در عهد فتح علی شاه و محمدشاه قاجار به شکل هشت گوش، یا شاه نشین‌های سبک زندیه، ساخته شده و مزین به گچ ‌بری‌های عالی است. حوضخانه باغ نگارستان در حال حاضر موزه هنرهای ملی ایران یا گنجینه هنرهای ملی ایران است. این مجموعه بی نظیر که شامل آثار هنری هنرمندان ایرانی می باشد در محوطه وزارت ارشاد واقع در ضلع شمال میدان بهارستان قرار دارد. پیشنهاد ویژه باغ نگارستان مجموعه دیدنی است که پشت ساختمان برنامه و بودجه در خارج از محوطه وزارت ارشاد قرار داشته و برای بازدید آن باید به درب شمالی که در خیابان دانشسرا، خیابان شریعتمدار رفیع واقع است مراجعه کنید. می توانید بعد از خروج از وزارت ارشاد به سمت شمال در حدود ۲۰۰ متر پیاده روی کنید و در انتهای خیابان دانشسرا به سمت چپ بپیچید. بعد از حدود ۵۰ متر دیگر به درب ورودی عمارت باغ نگارستان خواهید رسید. به خاطر داشته باشید که عمارت باغ نگارستان روزهای دوشنبه تعطیل است. ساعت بازدید از ۹-۱۷ می باشد. گردشگران می توانند همزمان از کاخ بهارستان که در ضلع شرقی میدان بهارستان واقع است نیز دیدن نمایند. همچنین ساختمان هرمی مجلس شورای اسلامی نیز در مقابل خیابان کمال الملک واقع است. روبروی درب وزارت ارشاد ساختمان صنف سفره خانه های سنتی قرار دارد که بنای زیبایی داشته همچنین در کنار این ساختمان سفره خانه ای سنتی نیز وجود دارد. در پایین خیابان کمال الملک تا میدان بهارستان فروشگاه های سازهای سنتی وجود دارد. به دلیل وجود مترو در کنار وزارت ارشاد سریع ترین و ارزانترین وسیله نقلیه برای بازدید حوضخانه باغ نگارستان مترو می باشد. در شمال میدان بهارستان در کنار خروجی متروی بهارستان، خیابانی به نام کمال الملک وجود دارد. در ابتدای خیابان در سمت راست ورودی وزارت ارشاد واقع است. بعد از هماهنگی سریع و ساده با حراست وزارت ارشاد میتوانید وارد محوطه این وزارتخانه شوید. اگر بعد از ورود به محوطه راه خود را مستقیم ادامه دهید در شمال این وزارتخانه درب حوضخانه باغ نگارستان را خواهید دید. موزه هنرهای ملی ایران از شنبه تا چهارشنبه هر هفته از ساعت ۸ تا ۱۵٫۳۰ پذیرای گردشگران است. به دلیل تعطیل وزارت ارشاد در تعطیلات رسمی این موزه نیز تعطیل است.

موقعیت تاریخی باغ نگارستان

این باغ که اکنون از وسعت آن کاسته شده است، در گذشته خارج از حصار شاه طهماسبی قرار داشته و از سال ۱۲۸۵ هجری قمری و گسترش شهر تهران در عهد ناصری جزود محدوده دارالخلافه قرار گرفت. این باغ از شرق به امتداد خیابان دروازه شمیران و اصطبل اعتمادالسلطنه، از غرب به اراضی جلال الملک و از جنوب به دو باغچه جلال الملک و صنیع الملک منتهی می‌شد. آمده است که محدوده باغ در زمان صدارت میرزا آقاسی تغییراتی صورت گرفت؛ به‌گونه‌ای که علاوه بر حصار اصلی باغ، حصار دومی ساخته شد که از سمت شرق به پیاده‌روی دانشسرا، از غرب پیاده‌روی غربی سازمان بودجه و برنامه کشور، از سوی شمال منتهی‌الیه خیابان شریعتمدار رفیع و از جنوب نیز نرسیده به پیاده‌روی جنوبی خیابان کمال الملک محدود بود. قسمتی از این حصار تا سال ۱۳۱۲ شمسی وجود داشت.

معماران و نقاشان باغ نگارستان

بر دیوارها و تالارهای باغ نگارستان نقاشی‌های متعددی وجود داشته است و دلی نام گذاری این باغ نیز وجود همین نقاشی‌ها است. فتحعلی شاه نیز به نقاشی‌های شاهانه و چشم‌گیر علاقه داشت؛ بنابراین دستور داد نقاشان تصویرش را در لباس‌های زربفت و مزین به گوهرهای گران‌قیمت ترسیم کنند. یکی از تصاویر ارزشمند و مهم باغ نگارستان نقاشی صف سلام فتحعلی شاه است که در تالار سلام قرار داشت. وجود این تصویر نشان‌دهنده آن است که نگارستان از باغ‌ها و قصرهای شاهی قاجاریان بوده است. از این نقاشی به دستور مظفرالدین شاه تابلویی به همان اندازه توسط مصورالملک کشیده و در وزارت خارجه وقت نصب شد. گفته می‌شود محمد حسن خان، شاگرد آقا صادق از نقاشان دوره کریم خان زند خالق شمایل‌های این باغ است. معماران و نقاشان دیگری همچون عبدالله خان معمار باشی و نقاش باشی و آقاجان اصفهانی از جمله کسانی هستند که در ساخت باغ نگارستان شرکت داشتند.

کاربری‌های باغ نگارستان

باغ نگارستان تا زمان محمدشاه و ناصرالدین شاه جزو بیوتات سلطنتی محسوب می‌شد. از این زمان کم کم توجه به آن کم شد و با توسعه تهران قدیم در عهد ناصری، این باغ در داخل حصار جدید شهر قرار گرفت. بعدها با احداث ییلاقات جدید در شمیران و اطراف تهران شاه کمتر برای ییلاق به نگارستان می‌رفتند و از این زمان به بعد بیشتر به ادارات دولتی اختصاص داده شد. در سال ۱۳۰۴ هجری قمری به‌مدت یک سال باغ نگارستان محل وزارت عدلیه ناصری بود. بعد از آن که مظفرالدین شاه به اروپا سفر کرد و با مدارس و موسسه‌های علمی دول غربی آشنا شد؛ دستور ساخت مدرسه فلاحت را به شخصی بلژیکی به نام داشر را صادر کرد. کمی بعد این مدرسه در باغ نگارستان دایر شد. در سال ۱۳۲۹ قمری مدرسه صنايع مستظرفه نیز به سرپرستی نقاش معروف قاجار محمد غفاری کمال الملک در اين محل تأسيس شد. زمان احمد شاه قاجار نگارستان به وزارت صنایع مستظرفه واگذار شد و قسمت‌های جنوبی در نزدیکی درب ورودی باغ با کشیدن دیوار به مدرسه صنایع متسظرفه که تحت نظر کمال الملک اداره می‌شد، تعلق گرفت. قسمت‌های شمالی، شامل حیات و تالار سلام، به مدرسه علمیه و بعدها دانش‌سرای عالی تبدیل شد و با خراب کردن ساختمان‌های قدیم بناهای جدید و در محل مدرسه کمال الملک، وزارت فرهنگ را برپا کردند. در سال ۱۳۱۳ خورشيدی قانون تأسيس دانشگاه تهران در مجلس شورای ملی تصويب شد و از سال ۱۳۲۵ خورشيدی به بعد، برخی از دانشکده‌ها و مؤسسات به محل امروزی دانشگاه تهران منتقل شدند. از سال ۱۳۳۵ خورشيدی، نگارستان به مؤسسه لغت‌نامه دهخدا، مؤسسه جغرافيا، مؤسسه زبان‌های خارجی و کلاس‌های دروس عمومی دانشکده ادبيات و دانشکده علوم اجتماعی اختصاص يافت. در سال ۱۳۳۷ خورشيدی به همت دکتر غلامحسين صديقی به مؤسسه تحقيقات علوم اجتماعی و تعاون واگذار شد. غیر از ادارت دولتی و آموزشی در باغ نگارستان گروه‌ها و انجمن‌های نیز فعالیت می‌کردند. انجمن موسیقی و نمایش در سال ۱۳۱۳ شمسی به همت کلنل وزیری در قسمتی از ساختمان دانشسرای عالی تأسیس شد. در این انجمن افرادی چون روح الله خالقی مهدی فروغ و موسیقی‌دانان نامی دیگر از هنرجویان انجمن بودند. پژوهشکده فرهنگ و هنر نیز از دیگر موسسه‌های بود که در این باغ مستقر شد. در حال این باغ در سال سال ۱۳۹۲ پس از مرمت و بازسازی، به‌عنوان یکی از موزه‌های دانشگاه کشور تحت مدیریت دانشگاه تهران قرار گرفت. این باغ موزه تاریخ علم نیز شناخته می‌شود و در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسيده است.

و اما آدرس این مکان دیدنی:
تهران، میدان بهارستان، خیابان دانشسرا، خیابان شریعتمداری