محوطه باستانی شهر یئری
محوطه باستانی شهر یئری
محوطه باستانی شهر یئری
محوطه باستانی شهر یئری
محوطه باستانی شهر یئری number=0 محوطه باستانی شهر یئری number=1 محوطه باستانی شهر یئری number=2 محوطه باستانی شهر یئری number=3

مدت زمان پیشنهادی

۲ ساعت

ساعت دسترسی

امروز سه شنبه ۲۴ ساعته

مسیر یابی

محوطه باستانی شهر یئری

نویسنده: یگانه عزیزیان
امتیاز ۰ از ۳ بازدید
بروز شده در: ۲۰۲۰-۰۸-۰۶

محوطه باستانی شهر یری در شمال غرب روستای پیرازمیان و در کنار رودی به نام «قره سو» واقع شده است. این محوطه تاریخی درحدود ۴۰۰ هکتار مساحت دارد و از چهار بخش دژ نظامی، معبد، گورستان عصر آهن و قوشاتپه تشکیل شده است قدمت قلعه و معبد موجود در این منطقه به ۱۴۵۰ سال قبل از میلاد و قدمت قوشاتپه به حدود ۷ هزار سال قبل از میلاد مسیح می‌رسد. در نزدیکی این محوطه سنگواره‌هایی یافت می‌شوند که هر کدام دارای نقوشی یکنواخت از چهره انسان‌های بدون دهان هستند. در مجموع چیزی در حدود ۲۸۰ سنگواره باستانی در این منطقه به چشم می‌خورند که قدمت آن‌ها چیزی بیش از ۱۰ هزار سال برآورد می‌شود. آن‌ها همچنین دارای ارتفاع‌های متفاوتی از ۷۰ سانتی‌متر تا ۳۶۰ سانتی‌متر هستند همان‌طور که اشاره کردیم، بر روی این سنگ‌ها طرح انسان‌هایی نقش بسته شده است که دست به سینه بوده و معمولا دهان نیز ندارند. فقط یک مجسمه یافت شده که بر روی آن زنی دارای دهان حک شده است.. .

 

تاریخچه شهر یری

این منطقه برای اولین بار توسط یک باستان‌شناس خارجی به نام «چارلز برنی»در سال ۱۹۴۷ میلادی مورد کاوش قرار گرفت. وی این محوطه را با نام «قلعه ارجق» معرفی نمود.در دفعات بعدی که این مکان مورد کاوش قرار گرفت، چهار بخشی که پیش از این به آن اشاره کردیم، کشف شدند و با انجام مطالعات بیشتر یافته‌های جدیدی نیز در مورد این مکان و تاریخچه آن به دست آمد.

شهر یئری و آدم های بی دهان!

شهریئری دارای سنگ های ‌برافراشته و سنگ نگاره های زیادی است که با گذشت زمان فرسوده شده و سبب شده آسیب زیادی به این بازماندهای باستانی وارد شود به طوری که در گردباد سال۱۳۹۰ باعث تخریب و ویرانی بخش زیادی از محوطه مورد نظر شد. وجود ۲۸۰ قطعه سنگ‌ افراشت باستانی که قدمت آن به بیش از ۸ هزار سال پ. م. می رسد توجه محققان را بیش از پیش به خود جلب کرده است. منطقه ای که قدمت آن به دوره نوسنگی و مس سنگی، مفرغ و نیز اوایل عصرآهن می رسد. ارتفاع این سنگ های برافراشته با تفاوت در اندازه آن بین ۷۰ تا ۳۶۰ سانتی ‌متر است و نکته مهم و جالب تر آن اینکه این سنگ های برافراشته به شکل انسان است و چهره انسان بر روی آن ها نقش شده است. این نقش ها و حکاکی های سنگی شکل انسان های دست به سینه را نشان می دهد که بیشترشان دهان ندارند!

زنی تنها در میان آدم های بی دهان شهر یئری

این تمام ماجرا نیست هر چه جلوتر برویم این منطقه عجایب و شگفتی های بیشتری پیش روی ما قرار می دهد. شگفتی هایی که ذهن را بیشتر و بیشتر درگیر خود می کند و باعث می شود به دنبال علت باشیم. مثلا اینکه در کنار آن همه مجسمه آدم های بی دهان مرد شکل، فقط و فقط یک زن ایستاده! بله مجسمه یک زن اما نه بدون دهان بلکه بر عکس سایر مجسمه ها، این زن تنها که مجسمه اش در بین آن همه مجسمه مرد قرار دارد دارای دهان است! خیلی عجیب و سوال برانگیز است!!! گفته شده که تا حالا از این گونه سنگ‌ های برافراشته یک قطعه در قپوزستان آذربایجان و هفت قطعه هم در حکاری کردستان ترکیه دیده شده است.

راز آدم های بی دهان شهر یئری

کاوش ها و تحقیقات انجام شده بر روی قبرهای عصر آهن و سفال‌های به دست آمده از این منطقه که به دوره کالکولتیک مربوط می شود قدمت آن را به عصر آهن می رساند. سفال های یافته شده از این نقطه شبیه سفال های منطقه باستانی دالما و حاجی فیروز هستند که این مساله قدمت و پیشینه سکونت انسان در استان اردبیل را به دوره مس و سنگ می رساند و همین آثار به دست آمده این نکته را تایید می کند. بعضی از این سفال ها منقوش و بعضی طرح سبدی شکل دارند. البته چند قطعه سفال دو لایه هم از این منطقه در کشفیات باستان شناسان به دست آمده که محققان معتقدند لایه دوم سفال جنبه ترمیمی برای قسمت‌های شکسته ظروف سفالی داشته است.همچنین در محوطه باستانی منطقه یری مقدار زیادی ابسیدین یا سنگ شیشه برنده به دست آمده که گویای این نکته است که شهر یئری با منطقه قفقاز و آناتولی ارتباط داشته است چون از این نوع سنگ در این مناطق هم استخراج شده است. باستان شناسان پس از تحقیقات زیاد به این نتیجه رسیدند که ساکنان شهر یئری در دوره اورارتویی بر روی عبادتگاه های خود قلعه ساخته بودند و از باورهای خود روی گردان شده بودند.

کاوش های شهر یئری

سفال های مایل به بنفش، قهوه‌ای و سفالهای داغدار و سیاه رنگ که از این محل به دست آمده قدمت آن ها را به عصر پیش از عصر آهن می رساند. و سرانجام در فصل سوم از حفاری های انجام شده در این منطقه معلوم شد که این قلعه در دوره اورارتوییان به آتش کشیده شده و متروک و بی سکنه شده‌ است. این مساله از روی خاکسترهای موجود در لایه‌های خاک قلعه مشخص شد و برای محققان ثابت شد که آتش‌سوزی در قلعه صورت گرفته است. بنابراین دوره‌ زندگی انسان در شهر یئری از ۷۰۰۰ سال پیش به صورت متوالی تا دوره اورارتوییان مشخص و تایید شد. همچنین از نتیجه حفاری های همین فصل پلاکهای طلایی، اشیای زرین مثل آویزها، دکمه‌های زینتی، پلاک های مفرغی و نیز ظروف سفالین دست آمده است. با این حال عده ای دیگر از باستان شناسان قدمت این محوطه تاریخی را تا ۹ هزار سال برآورد کرده اند و بر این باورند که سنگ تراشه های انسان شکل یا آدم های بدون دهان به ۷ هزار سال پ.م تعلق دارد.این محوطه تاریخی نخستین بار در سال ۱۹۷۸ پ.م مورد توجه هیئت محقق و باستان شناسی چارلز برنی قرار گرفت و مراحل شناسایی، حفاری و بررسی های کارشناسانه لازم بر روی آن انجام شد. چارلز برنی باور داشت که عمر برخی آثار شهر یئری تا هزاره سوم پ.م، و عصر آهن، سفال نارنجی، نخودی و خاکستری می رسد. او همچنین تاریخ بیشتر گورهای شهر یئری را هزاره دوم و اول پ.م دانسته و حتی این تاریخ را به دورهای دورتر هم رسانده و به هزاره سوم قبل از میلاد ربط داد اما آثاری از عصر برنز را شناسایی نکرده و اصراری هم بر این نظریه ی خود نداشت. میراث فرهنگی استان اردبیل محوطه باستانی شهریئری و آثار آن را در سال ۱۳۸۱ در فهرست آثار ملی کشور ثبت کرد.

و اما آدرس این مکان دیدنی:
محوطه باستانی معروف به شهر یئری ، در ۶۵ کیلومتری اردبیل و ۳۱ کیلومتری شرق مشگین شهر در کنار رود قره سو