قلعه زهاک هشترود
قلعه زهاک هشترود
قلعه زهاک هشترود
قلعه زهاک هشترود
قلعه زهاک هشترود
قلعه زهاک هشترود
قلعه زهاک هشترود number=0 قلعه زهاک هشترود number=1 قلعه زهاک هشترود number=2 قلعه زهاک هشترود number=3 قلعه زهاک هشترود number=4 قلعه زهاک هشترود number=5

مدت زمان پیشنهادی

۳ ساعت

ساعت دسترسی

امروز شنبه ۲۴ ساعته

مسیر یابی

قلعه زهاک هشترود

نویسنده: فاطمه کریمی
امتیاز ۵ از ۴ بازدید
بروز شده در: ۲۰۲۰-۰۸-۰۶

 قلعه ضحاک هشترود از آثار باستانی ایران است که در دوره‌های پیش از اشکانیان ساخته و در دوره پارتی‌ها در اوج کاربرد خود بوده و تا دوره تیموریان نیز سرپا و مورد استفاده قرار گرفته است.

قلعه هشترود نیز یکی  قلعه‌هایی است که در منطقه‌ای کوهستانی و صخره‌ای ساخته شده است که شواهد نشان می‌دهد به احتمال بسیار، دژی نظامی بوده است.

قلعه ضحاک یا قلعه آژدهاک که با نام محلی نارین قالا نیز شناخته می‌شود، در ۲۰ کیلومتری جنوب شرق شهرستان هشترود در استان آذربایجان شرقی قرار دارد. قلعه ضحاک را از بناهای بازمانده پایان دوره اشکانی و ساسانی می‌دانند. کارکرد این قلعه به طور واضح مشخص نیست. برخی براین عقیده‌اند که بنا کارکرد نظامی داشته و برخی دیگر کارکرد آن را مثل دیگر قلعه‌های ایران دانسته‌اند. برخی محققان سابقه قلعه را به قبل از اشکانیان نیز می‌رسانند و آن را مربوط به آژدهاک مادی می‌دانند که تا دوره تیموریان برپا بوده است و چون بنا در دوره اشکانی رونق بسیاری داشته است، اکثرا آن را مربوط به دوره اشکانی می‌دانند. در حال حاضر برج های دیده‌بانی اشکانی بنا همچنان سالم مانده‌اند. در بررسی باستان‌شناسی منطقه، سفال‌هایی به دست آمده که مربوط به حاکمیت‌های پیش از اشکانیان است.

با توجه به قرار گرفتن هشترود در مسیر آزادراه تبریز - تهران و محور اتصال شهرهای جنوب استان و برخی از شهرهای آذربایجان غربی و استان کردستان به پایتخت، دارای موقعیت بسیار خوبی برای جذب گردشگر است. قلعه ضحاک از این جهت دارای شهرت جهانی است و با وجود داشتن جاذبه‌های گردشگری دیگری در هشترود، از لحاظ شهرت، قلعه ضحاک در صدر قرار دارد و هشترود با این قلعه شناخته می‌شود و گردشگران بسیاری برای بازدید از قلعه به این مکان سفر کرده و راه صعب‌العبور آن را طی می‌کنند تا قلعه را از نزدیک ببینند.

وجه تسمیه

وجه تسمیه نام قلعه از نام ضحاک و آژدهاک گرفته شده است. ضحاک شخصیتی اساطیری در شاهنامه است که در قلعه ضحاک زندگی می‌کرده و کاوه آهنگر علیه ظلم وی خروج می‌کند و او را از تخت به زیر می‌کشد. مطابق روایات شاهنامه، ضحاک فردی دارای نژاد تازی است. برخی نام ضحاک را معرب شده نام آژدهاک پادشاه ماد می‌دانند که به وسیله کوروش به زیر کشیده شد. به هر روی، این قلعه را برخی همان قلعه مادی آژدهاک می‌دانند و معتقدند قسمتی از دیوار اورارتو در این محل می‌تواند قرینه‌ای بر اثبات این امر باشد. مینورسکی در سال ۱۹۴۳ و بار دیگر در سال ۱۹۶۴ نام کهن قلعه ضحاک را بر آن داده و معتقد است که قلعه ضحاک با محلی که بطلمیوس به‌عنوان فاناسپا از آن نام برده مطابقت دارد.

معماری

قلعه ضحاک در حدود ۱۰کیلومتر طول و ۲کیلومتر عرض دارد. این قلعه که به‌عنوان دژ شناخته می‌شد، دارای معماری است که کارکرد نظامی آن را به ذهن نزدیک می‌کند. این قلعه از سه طرف مشرف به پرتگاه بوده و دیوارهای آن کنده‌کاری شده‌اند. قلعه از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است. این بخش‌ها عبارت‌اند از مخازن سنگ، آب‌انبار، آسیاب، سالن شورا، حمام و ده‌ها قسمت دیگر. از مجموعه بناهای قلعه، تنها بنای خارج از خاک که تقریبا سالم مانده، چهارطاقی است که با گذشت زمان، پوشش طاق و یکی از پایه‌های آن تخریب شده که مورد مرمت قرار گرفته است.

کاوش‌ها در این اثر باستانی یک تالار وسیع ۱۱ در ۱۱ را با راهروهای جانبی کشف کرده که با مقادیر زیادی گچ‌بری در طرح و نقش‌های متنوع و بیش‌تر با رنگ‌های اخرایی، زرد، آبی و سبز تزیین شده‌اند. این نقش‌ها شامل نقوش برجسته انسانی و حیوانی، نقوش هندسی و گل و گیاه است.

مصالح به کار رفته در این چهارطاقی آجر و گچ است. ابعاد این آجرها ۳۲ در ۳۲ و ارتفاع آن‌ها ۱۰ سانتی‌متری است. این مجموعه در روی تپه‌ای که سطح آن نسبتا مسطح است قرار دارد. ماحصل عملیات کاوش در منطقه نشان‌گر استقرار تمدن پارتی است. نیمی از اتاق‌های قلعه بی‌سقف در زمین کنده شده و نیم دیگر در کوه و به صورت حفره‌ای درآورده شده است. بیشتر این حفره‌ها چاله آبی هم (آب انبار) دارند. بر دیواره‌های این حفره‌های سنگی، طاقچه‌های کوچکی کنده شده است. 

در قلعه ضحاک، تک حفره‌هایی دیده می‌شود که تمام آن را در صخره‌های عمودی کوه کنده‌اند. آب چشمه‌ای که در دامنه کوه مقابل قرار دارد با فشار متوسط لوله‌هایی که در زمین کار گذاشته شده از روی پشته‌های مابین گذشته و به بلندای قلعه می‌رسد. مسیر لوله آب از روی بستری که در زمین به وضوح نمایان است معلوم می‌شود به علاوه تکه‌های متعددی از لوله‌های گلی و بقایایی از قالب سنگی که از بستر کنده شده است در اطراف دیده می‌شود. بستر لوله به عرض ۵۰ سانتی‌متر و عمق آن یک متر بوده است. لوله‌های گلی از تکه‌های خرد تکمیل شده و در بستر هم قرار گرفته‌اند.

در قلعه نگاره‌ی به‌دست‌آمده، تصویر کلاغی است که پنجه بر پشت گاو زده و به میترا در آیین مهر بسیار شباهت دارد. این نگاره در یک فضای ۱۲۱ متر مربعی به‌دست آمده و در کنار آن نگاره‌های دیگری مثل یک سرباز پارتی، سر چند شیر در حال غرش، تصویر یک ایزدبانو، تصویر یک مرد در درون گل نیلوفر با پرتوهای خورشید به دست آمده است.

و اما آدرس این مکان دیدنی:
هشترود. علی آباد. خراسانک. عربلو. قلعه زهاک هشترود